Riesengebirge - Góry Olbrzymie

 Riesengebirge - Góry Olbrzymie lub potocznie bardziej znane jako Karkonosze to jeden z najpiękniejszych regionów w Polsce.

Są najwyższym pasmem górskim Sudetów rozciągającym się na przestrzeni ok. 40 km od Przełęczy Szklarskiej na zachodzie do Przełęczy Lubawskiej na wschodzie. 
Głównym grzbietem oraz Grzbietem Lasockim przebiega granica polsko-czeska. Najwyższym szczytem jest Shneekoppe - Śnieżka 1603m n.p.m 

Karkonosze położone są w Sudetach Zachodnich stanowiąc ich centralną część. Od północy graniczą z Kotliną Jeleniogórską, od północnego wschodu poprzez Przełęcz Kowarską z RUdawami Janowickimi, od wschodu ze wzgórzami Bramy Lubawskiej (Kotlina Kamiennogórska), od południowego wschodu poprzez Przełęcz Lubawską z Górami Kruczymi, od południa z Podogórzem Karkonoskim i od zachodu poprzez Przełęcz Szklarską z Górami Izerskimi. 

Po szczytach Karkonoszy można wędrować bez końca, sama wspominam wycieczkę którą zorganizowali moi rodzice. Zatrzymaliśmy się w Szklarskiej Porębie, tata wpadł na ciekawy pomysł aby pojechać busem do Karpacza, tam wjechaliśmy kolejką na Kopę i szliśmi grzbietami w kierunku Szrenicy i pieszo na dół do Szklarskiej. Grzbiet KArkonoszy to granica polsko-czeska jest to Główny Grzbiet Karkonoszy - rozciąga się od Przełęczy Szklarskiej do Przełęczy Okraj; dzieli się na Grzbiet Śląski, Grzbiet Czarny i Grzbiet Kowarski. 

Szczyty, grzbiety i przełęcze Gór Olbrzymich

Przełęcze

• P1 – Przełęcz Szklarska
• P2 – Przełęcz Czarna
• P3 – Przełęcz Dołek i Karkonoska
• P4 – Przełęcz pod Śnieżką
• P5 – Przełęcz Sowia
• P5 – Przełęcz Okraj
• P7 – Przełęcz Kowarska

PK – Pogórze Karkonoskie

• S1 – Grzybowiec
• S2 – Żar
• S3 – Grabowiec
• S4 – Czoło

G1 – Śląski Grzbiet

• S1 – Szrenica
• S2 – Łabski Szczyt
• S3 – Wielki Szyszak / Vysoké kolo
• S4 – Czeskie i Śląskie Kamienie
• S5 – Mały Szyszak
• S6 – Smogornia

G2 – Czeski Grzbiet

• S1 – Kotel
• S2 – Medvědín
• S3 – Krakonoš
• S4 – Luční hora
• S5 – Studniční hora

G3 – Czarny Grzbiet

• S1 – Śnieżka / Sněžka
• S2 – Czarna Kopa

G4 – Kowarski Grzbiet

• S1 – Skalny Stół
• S2 – Czoło

G5 – Lasocki Grzbiet

• S1 – Łysocina

G6 – Grzbiety Południowe / Krkonošské rozsochy

• S1 – Mechovinec
• S2 – Zadní Planina
• S3 – Černá hora
• S4 – Růžová hora

G6/R – Rýchory

• S5 – Dvorský les

Góry Olbrzymie najwyzsze i najcześciej odwiedzane, choć jak pamiętam z moich pierwszych wypraw z rodzicami do Karpacza lub Szklarskiej Poręby, tłumów tam jeszcze nie było a mam na myśli ponad 20 lat wstcz. Wiele się zmieniło, społeczeństwo jest bardziej zmotoryzowane i ma więcej możliwości niż lata temu. Ludzie chętnie się ruszają i pokazują swoim dzieciom jakie piękno skrywa Dolny Śląsk. Karkonosze charakteryzują się niezwykle zróżnicowaną pogodą z 12 miesięcy potrafi tu sypać śnieg prze 7-8, w trakcie wędrówek trzeba być przygotowanym na częste i nagłe zmiany pogody. Oprócz pięknych widokó znajdziemy tutaj strome kotły lodowcowe i rozległe górskie łąki, skaliste grzbiety i malownicze doliny. Urozmaiceniem wędrówek po górach mogą być lokalne Wodospady Szklarki i Kamieńczyka, Muzeum Karkonoskie w Jeleniej Górze, Muzeum Mineralogiczne, Dom Gerharta i Carla Hauptmanna, Muzeum Miejskie "Dom Gerharta Hauptmanna w Jelieniej Górze" Pałac w Łomnicy, Muzeum Zabawek w Karpaczu, oraz Kościół Wang. 

Jako bazę noclegową turyści wybierają najczęściej Karpacz lub Szklarską Porębę. Swoją przygodę z Karkonoszami zaczęliśmy z rodzicami w Karpaczu, jak dziś pamiętam naszą pierwszą wycieczkę do Schroniska Samotnia, wyruszyliśmy spod Kościoła Wang. Prowadzą tam dwa szlaki - żółty i niebieski a trasa zwana Drogą na Śnieżkę zaczyna się fantastycznie łagodnie, idzie bardzo przyjemnie i czasami człowiekowi wydaje się ze nie jest w góach, jedna trzba pamietać kto zamieszkiwał te tereny ponad 60-70 lat temu i skąd się wzięły tak dobre drogi i trasy górskie. Jakby nie patrzeć zawdzieczamy wiele dawny niemiecki mieszkańcom to po czym obecnie sapcerujemy i wspominamy. Choć histria również ma swoje mniej przyjemne strony. 

Widok na Mały Staw i Schronisko "Samotnia"

Wracając do naszej pierwszej wycieczki, po około 15minutach docieramy do pierwszego rozwidlenia pod Rówienką, do "Samotni" mamy około godzinki a do "Strzechy Akademickiej" dodatkowy kwadrans. Po dotarciu na "Polanę" 1067m n.p.m. obecnie można odpocząć przy fajnych ławeczkach, w trakcie naszej wędrówki tam mało co było. Tu szlaki się rozwidlają, niebieskim ruszamy do "Samotni", zielony prowadzi do Kotła Wielkiego Stawu a żółty przez "Pielgrzymy" aż do "Słonecznika". Wracając na niebieski szlak docieramy do Schroniska "Samotnia". Pamiętam jakby to było wczoraj, pogoda nas zaskoczyłą, padało, przemokliśmy do suchej nitki, otzrymaliśmy lekcję od Ducha Gór co nas może spotkać nawet na takiej niewinnie wyglądajacej trasie. Wróciliśmy do naszego pensjonatu "ABIR" obecnie właściciele się zmienili i jest to "Willa Karkonoska". Zaopatrzyliśmy się w lepsze ubrania i podjęliśmy ponownie wyzwania zdobywania i zwiedzania Karkonoskich Schronisk. Ach to były fajne czasy, mało ludzi na trasach, jaka się szło czuło się wolność i podekscytowanie odrywania nowych miejsc a gdy weszło się na "Śnieżkę" to było niesamowite uczucie. "Śnieżka" - majestatyczna królowa gór, która z godnością spogląda w dół na całe swoje królestwo...

Schemat szlaków turystycznych

Liczyrzepa - Duch Gór

Duch Gór zamieszkuje Sudety. Odpowiedzialny za niewytłumaczalne zjawiska przyrodnicze, czy rozmaite zdarzenia. 

W miarę napływu mieszkańców pochodzących z różnych zakątków Europy i mieszania się ich własnych wierzeń, zaczęły się pojawiać nowe interpretacje, nowe imiona i nowe legendy, aż do momentu, gdy zaczął on być znany głównie jako Liczyrzepa. Kto to więc jest?  

Początkowo Duch Gór był uważany za skarbnika skarbów skrywanych w Sudetach oraz strażnika samych gór. Z czasem przypisano mu rolę strasznego monstrum Rubenzala, które miało być skrzyżowaniem osła, lwa i kozła. Postrzegano go także jako niegroźnego, dającego się lubić figlarza i psotnika oraz – wręcz przeciwnie – za jednego ze złych duchów. Do tego dochodzi różnorodność imion. Dla nas Duch Gór to Liczyrzepa, dla Niemców to Rübezahl, a dla Czechów Krakonoš. 

Imię Liczyrzepa

Karkonoski Duch Gór swoje imię zawdzięcza pewnej legendzie. Według niej miał on się zauroczyć córką śląskiego władcy i porwać ją do swojego zamku. Dziewczyna była w nim jednak samotna i nieszczęśliwa, dlatego też Liczyrzepa postanowił podarować jej tuzin rzep, które po wypowiedzeniu zaklęcia miały zmienić się w członków jej rodziny i służbę. W darze tym dziewczyna dojrzała swoją szansę na ucieczkę i poprosiła Ducha Gór, by zebrał i policzył dla niej wszystkie rzepy z Karkonoszy, by mogła otoczyć się wystarczającą ilością ludzi. W czasie, gdy on spełniał prośbę ukochanej, ta szykowała się do ucieczki. Wykorzystała najdorodniejszą rzepę, zamieniła ją w pegaza i w ten sposób wydostała się z zamku, którego właścicielem był Liczyrzepa. Legenda nie kończy się szczęśliwie – Liczyrzepa–Duch Gór z żalu, że został oszukany, miał zburzyć swoją rezydencję i zamieszkać pod gołym niebem na końcu swoich włości. Co więcej, miał przylgnąć do niego właśnie ten, nieco obraźliwy, przydomek.

Na terenach Górnego Śląska legendy o Duchu Gór zyskały dużą popularność. Określenie to wynikało ze skojarzenia pojęć - rzepa i upiór, które jest starą nazwą ludową i przez to bardziej właściwą od prymitywnych tłumaczeń "Liczyrzepa" czy "Rzepolicz". 
Na pierwszą połowę XVII wieku przypada spolonizowanie pisowni w formie ROBĘ-ZAEL, któa powstała pod wpływem francuszczyzny. Wersja ta zrodziła się wśród polskiej szlachty, przybywającej na leczenie do Cieplic. W tym samym środowisku powstała w 1677 roku forma RYWENZAHL, czyli zniekształcone brzmienie niemieckiej nazwy. 

Czeskie wersje oparte są również na pierwowzorze w języku niemieckim: Rubecal, Rybecal, Rybrcoul, Repocet, Rybiczar. Rdzennie czeskim tworem, chociaż znacznie późniejszym byłąby forma KARKONOSZ inczej KRAKONOSZ.

Od połowy XVII wieku popularyzuje się, dzięki Pretoriusowi, określenie "Pan Jan" - Herr Johannes - które stanowi starszy jeszcze od formy niemieckiej odpowiednik Rzepióra. Skąd takie imię? Otóż w Czechach imię Jana cieszy się dużą popularnością jeszcze od czasów Husa. Ta rodzinna nazwa czeska mogła znikać stopniowo, usuwana w cień przez termin niemiecki, gdyż coraz wiecej ludności niemieckiej zaczęło zamieszkiwać Karkonosze. 

Od wieków badacze zafascynowani są postacią Ducha Gór, próbują odnaleźć etymologiczne znaczenie jego imienia. W wyniku poszukiwań powstały liczne formy i odmiany. Do najprostszych należą: 
Ruebe-Zahl = Liczyrzepa

Ruebe-Zagel = Rzepi ogon
Do oryginalnych zaliczyć możemy:
Ruebe-Zabel = diabeł

Riphen-Zabel = diabeł gór rifejskich - prastara nazwa gór północy, jeszcze antyczna.
Najbardziej niesamowite tłumaczenia to: 
Riesen-zall, Rabet-thal, Ribenazall-Roncevall, Rubinzal, Rubincalius, Rupicina, Rupertus, Rupert von Zahl, Rubens von Dal, Jan Rocky-cana. Oraz fantastyczno-złowrogie: Rubecul-Repicul - jako odwrotnosci imeinia Lucypera. 

Omawiana nazwa niemiecka w pisowni Rubenczal, umieszczona na najstarszej mapie Śląska z 1561r jest jedną z najdawniejszych i prawdopodobnie pierwszą w ogóle jej dokumentacją. Na najstarszej podobiźnie Rzepióra na mapie wykonanej przez wrocławskiego matematyka i kartografa Marcina Helwiga pochodzącego z Brzegu widnieje postać niesamowitego zwierzaka utworzonego z kilku elementów zoomorficznych, wyraźnie na kształt heraldycznego wyobrażenia. Stwór taki umieszczony został na wzgórzach Karkonoszy między Śnieżką a Kowarami.

Legenda o Duchu Gór Liczyrzepie, w której liczył on rzepy dla swojej ukochanej, podaje, że porwana księżniczka miała na imię Emma lub, w innej wersji, Dobrogniewa i była ukochaną księcia Mieszka ze Świdnicy. Jednak niezależnie od podania, każda z tych historii kończy się podobnie – dziewczyna ucieka, a Liczyrzepa zyskuje niesławne imię „liczącego rzepy”.

Gdzie mieszka Liczyrzepa? 

W tym, gdzie mieszka Liczyrzepa, legendy nie są do końca zgodne. Czasami mówi się o Górach Stołowych, czasami o Karkonoszach, czasami znów o rozległym królestwie, którego granice ma wyznaczać roślina nazywana kiedyś zielem Liczyrzepy, a dzisiaj, bardziej naukowo, lepiężnikiem białym. Inna legenda o Duchu Gór wskazuje natomiast na to, że jego siedziba znajduje się pod ziemią, w okolicach Śnieżki lub Błędnych Skał. Tam mają mu towarzyszyć duchy, demony i inne nadprzyrodzone istoty.

Które góry zostały stworzone przez Liczyrzepę?

Liczyrzepa, jak twierdzi legenda, stworzył Błędne Skały leżące w Górach Stołowych. Niegdyś w miejscu skalnego labiryntu miała znajdować się góra Skalniak, gdzie składano ofiary pogańskim bożkom. W jednym z takich spotkań uczestniczył Duch Gór, który, gdy został rozpoznany i spotkał się z odmową oddawania mu czci, wpadł w gniew i rozniósł górę, tworząc w jej miejsce labirynt z zawalonych skał.